Tijdens een wandeling in mijn lunchpauze afgelopen maandag werd mijn aandacht getrokken door een monument voor de woning aan Statenweg waar op 14 mei 1940 het Duitse ultimatum aan de stad Rotterdam werd overhandigd:
Voorbijganger, U staat waar Nederland werd gezet voor dreiging met vernietiging van Rotterdam en andere steden. Toen die dreiging werd uitgevoerd gaf Nederland zich over.
Die avond daarvoor las ik de laatste bladzijden van ‘De lege stad’ van Simone van der Vlugt, wat precies daar begint; bij het bombardement op Rotterdam.
Het is een roman over een gewone vrouw in oorlogstijd. Hoewel de schrijfstijl niet heel bijzonder is, greep het verhaal me, juist omdat het zich afspeelt op al die bekende plekken van Rotterdam: de Oudedijk, de Heemraadsingel, de Hoogstraat en ook de Statenweg.
Terug in Huize Blijdorp waar ik met de bewoners kerst vierde realiseerde ik mij weer dat zij de laatste ooggetuigen zijn van deze periode uit de geschiedenis. Zij waren erbij, hebben hun stad zien branden en hebben honger gehad tijdens die vreselijke winter van ’44/’45.
Blijdorp was een wijk waar veel ambtenaren en middenstanders woonden, waaronder veel joden. Ik kwam erachter dat het Joods Tehuis voor bejaarden van de Oosthaven in Gouda (gebouw de Haven), na de oorlog is verplaatst naar de Schimmelpennincklaan in Rotterdam: Huize Blijdorp van nu. De receptioniste bevestigde dat: als mannen in de synagoge aan de overkant Thoralessen hadden, kwamen de vrouwen hier in het bejaardenhuis samen.
Onderaan het monument aan de Statenweg las ik tenslotte deze woorden van Erasmus:
‘De onrechtvaardigste vrede is beter dan de rechtvaardigste oorlog’
Ieder die de corona maatregelen durft te vergelijken met de oorlog, zou er goed aan doen dit boek te lezen.
Familie van ons woont in het flatgebouw tegenover het monument. Iedere 14de mei is hier een herdenkingsbijeenkomst.
In de appartements-woning aan de Statenweg nr. 147 werd op 14 mei 1940 het Duitse ultimatum overhandigd, dat de stad zich moest overgeven aan de Duitsers. Vanuit zijn huis onderhandelde hier legercommandant P.W. Scharroo met de Duitsers over overgave van de stad.
Al tijdens de onderhandelingen werd de stad gebombardeerd. Het bombardement verwoestte in een kwartier het grootste deel van de Rotterdamse binnenstad en leidde tot de capitulatie van de Nederlandse strijdkrachten.
Tussen de 800 en 900 mensen om, 78.000 Rotterdammers raakten dakloos.
Als het niet zo diepdroef was, zou je zeggen: Wat is oorlog toch een dwaasheid.
“De onrechtvaardigste vrede is beter dan de rechtvaardigste oorlog”. Ik kan mij wel vinden in deze woorden. Kan verstandig zijn om water bij de wijn te doen.
Maar in het achterhoofd knaagt het. Soms is het maar “goed”, dat er niet gekozen is voor een onrechtvaardige vrede. Daarnaast kan een onrechtvaardige vrede kan immers ook weer leiden tot nieuwe conflicten.
Maar zoals Marijke al schreef. “Oorlog is een dwaasheid”. Ook al zou deze noodzakelijk zijn