Ik ben fan van de podcasts van Maarten Dallinga. Hij maakte eerder Niet van de Wereld (over het reformatorisch christendom), Verstrikt (over suïcide) en Anoniem Intiem (over mannen-ontmoetingsplaatsen op de Veluwe).
Samen met Ellen van den Berg deed hij nu twee jaar lang onderzoek naar seksueel misbruik binnen de PKN. Het leverde wederom een integere en goed gemaakte podcast op. Drie vrouwen staan centraal in Vloeken in de Kerk; ze hebben te maken gehad met misbruik door een gezagsdrager binnen de kerk; tweemaal door een dominee, een keer door een ouderling.
Wat bij mij bijblijft na het luisteren:
Een kerk bestaat uit -meestal- goedwillende mensen, maar een kerk is ook een organisatie waar macht een rol speelt. Kwetsbare mensen worden bijgestaan door mensen met gezag of macht. En daar zit altijd een risico. Misbruik binnen een kerk wordt niet zelden gerechtvaardigd door het geloof: ‘God heeft mij op jouw pad gezet’. Een gezagsdrager in de kerk zal zich bewust moeten zijn van deze machtsverhouding en voortdurend moeten reflecteren op afstand en nabijheid. En daar ook consequenties aan moeten verbinden. Daarnaast speelt het gegeven ‘vergeving’ in de kerk een ingewikkelde rol. Het kan erin resulteren dat misbruik met de mantel der liefde bedekt wordt.
Het verhaal van Rita vind ik het meest complex. Tijdens een heel kwetsbare periode in haar leven (ze had kanker) toonde haar predikant zich als een vriend en leidsman. Er ontstond een verliefdheid van beide kanten. De predikant had hier een stap terug moeten zetten, en Rita moeten beschermen. Dat heeft hij niet gedaan. Hij is teruggefloten door de kerk, geschorst en tot op de dag van vandaag geen predikant meer.
Rita doet haar verhaal; dat is belangrijk en haar goed recht. Er is haar onrecht aangedaan en het heeft haar leven ontwricht. De predikant heeft spijt betuigd, de consequenties aanvaard en is verhuisd. Doen de journalisten er goed aan Rita alle ruimte te geven haar kant van het verhaal te vertellen? De echtgenote van de predikant vraagt de journalisten haar -en haar kinderen- te gunnen niet meer dagelijks met de misstap van haar man geconfronteerd te worden.
Pfoe. Een moreel dilemma.
Wat ik goed vind is dat de makers hun afwegingen en worsteling hierin expliciet benoemen. Gezagsdragers uit de kerk hebben een beroepsgeheim, mogen vaak hun kant van het verhaal niet delen. In hoeverre dien je het doel van openheid en erkenning voor de slachtoffers en wanneer ga je de grens over van wraak en ontneem je de pleger -en diens geliefden- verder te gaan met hun leven?
Deze podcast maakt in ieder geval binnen en buiten de PKN enorm veel los en dat vind ik een enorme verdienste. Iedereen die actief is in de kerk, in pastoraat of geestelijke zorg zou deze podcast moeten luisteren.
Vloeken in de kerk Maarten Dallinga en Ellen van den Berg, BNN VARA, 2025